ساعت به ساعت اشتداد آن عارضه روى در ازدياد نهاد تا در ماه ربيع الاول سنهء مذكوره در وقتى كه مدت شصت و سه سال از سن همايون آن حضرت گذشته بود ، بيت به حكم خدائى كه از واجبات * بود ذات او را بقا و ثبات از اين مرحلهء فانى به عالم جاودانى انتقال فرمود و طاير روح مطهر آن سرور از قفص قالب به رياض قدس و حظاير انس پرواز نمود . بيت چنين است آئين اين خاكدان * نباشد بقاى جهان جاودان مظهر العجايب و مظهر الغرايب ، امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام و الصلوات . فضايل و كمالات آن قدوهء اولياء و سرور اصفياء يعنى على مرتضى عليه السلام بيش از آن است كه قلم دو زبان و بنان بيان پيرامون تقرير و تحرير شمه‌اى از آن تواند گشت . اكابر متقدمين و افاضل متأخرين در جمع كلمات حكمت آيات آن سردفتر ارباب يقين مجلدات ساخته‌اند و نهج البلاغه و صد كلمه و وصايا و نثر اللئالى از آن جمله است و ديوان اشعار بلاغت شعار اعجاز آثار آن حضرت متعارف و مشهور است و بسيارى آن را شرح نوشته‌اند . بر ضمير فيض‌پذير اهل دانش مخفى نخواهد بود كه اين مختصر گنجايش ايراد تمامى سخنان شاه مردان ندارد لاجرم جهت تيمن و تبرك كلمه‌اى چند مرقوم قلم خجسته رقم گردانيده طريق اختصار مسلوك مىدارد و از آن‌جمله است كه : الناس من خوف الذل فى الذل « 1 » . مردم از بيم خوارى در مذلت باشند . و قال : طوبى لمن ذكر المعاد و عمل للحسنات و قنع بالكفاف و رضى عن اللّه تعالى . يعنى خوشا حال كسىكه ياد آخرت نمايد و جهت احراز مثوبات اخروى به اعمال خير قيام نمايد و قناعت كند به آنچه او را رسيده باشد و رضاى او به ارادهء حق تعالى مقرون بود . و من كلامه ايضا : اغنى الغنى العقل و افقر الفقر الحمق و اوحش الوحشة العجب و اكرم الحسب حسن الخلق « 2 » . خلاصهء معنى اين كلام آن است كه هركه به حليهء خرد و

--> ( 1 ) . در شرح غرر ( ج 2 ص 156 ) چنين است : « الناس من خوف الذل متعجلوا الذل » . ( 2 ) . در شرح غرر تحت چهار حديث آمده .